Kỹ thuật nuôi tôm sinh thái

Dựa vào điều kiện tự nhiên và hiện trạng nuôi tôm ở các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long, chúng tôi đã xây dựng mô hình nuôi tôm sinh thái ở các dạng sau:

- Nuôi tôm sinh thái trong ruộng lúa.

Nuôi tôm sinh thái trong đầm nuôi quảng canh: gồm có đất rừng và đất vùng chuyển đổi.

Kỹ thuật nuôi tôm

Thiết kế đầm ruộng nuôi: Đầm và ruộng nuôi có dạng chữ nhật hoặc vuông (tùy theo điều kiện có sẵn). Mương bao quanh rộng 2m, sâu 6-7dm ở mô hình tôm lúa và tôm quảng canh có nguồn gốc tôm lúa. Mương rộng 5-10m, sâu 1m ở mô hình tôm quảng canh có nguồn gốc tôm rừng. Đầm nuôi có diện tích lắng nước để châm nước trong quá trình nuôi. Diện tích lắng chiếm khoảng 20% tổng diện tích nuôi. Tuy nhiên điểm nuôi đầm quảng canh nguồn gốc tôm rừng không thể sử dụng đầm chứa nước vì đất rừng khó giữ nước nên phải thường xuyên lấy và thay nước.

Kỹ thuật nuôi: Gồm các nội dung sên vuông đìa (cũ) trước vụ nuôi, tiếp theo sẽ bón vôi (20-100kg/1000m2). Thuốc cá diệt cá dữ còn sót trong vuông, đầm (1kg/50m3 nước). Sử dụng phân hữu cơ (chủ yếu sử dụng phân gà) bón lót gây màu (50-100kg/ha) ở các điểm tôm lúa và đầm quảng canh nguồn gốc đất lúa. Lấy nước vào vuông đầm qua lưới lọc hoặc túi lọc (khi sử dụng bơm).

Thả giống: Thả giống mật độ thả 2,5con/m2 - 3con/m2 ở mô hình tôm lúa và ở đầm quảng canh. Trong mô hình tôm lúa thả giống 2 lần, trong mô hình tôm đầm quảng canh thả giống 3 lần trong 1 vụ nuôi. Thời gian thả giống cách nhau 1 -2 tháng.

Mô hình nuôi sinh thái trong ruộng lúa

- Độ mặn (‰):

Điểm 1 và 2 ở khu vực nội đồng, độ mặn lúc mới thả giống 12-13‰ , sau đó tăng dần đến 23-27‰ vào ngày thứ 50 và giảm dần đến 0‰ sau 5 tháng kể từ lúc thả giống lần đầu. Khi đó nước ngọt hoàn toàn và chỉ cần rửa mặn đất trong 10 -15 ngày là sạ lúa.
Điểm 3 và điểm 4, thời gian thả tôm nuôi sớm hơn điểm 1 và 2, lúc mới thả giống độ mặn từ 15-22‰, sau đó độ mặn tăng dần đến 34-37‰ ở tháng thứ 4, sau vàkhi thu hoạch tôm độ mặn trong ruộng vẫn còn 2-3‰ nên phải rửa mặn trong 30 ngày mới sạ lúa.

- Độ pH:

Điểm 1 và 2 ở nội đồng, đất có phèn nên có lúc pH xuống 6,2-6,3, tuy nhiên do bón lượng vôi nhiều (1000kg/ha) nên pH ở mức 6,5-7,5 phù hợp cho tôm nuôi phát triển.

Ở điểm 3 và điểm 4 do đất ít phèn và độ mặn cao nên pH ở mức thấp nhất 6,8-6,9, vì vậy mặc dù lượng vôi bón không nhiều nhưng độ pH cũng phù hợp cho tôm phát triển.

- Nhiệt độ:

Trong quá trình nuôi nhiệt độ của nước chủ yếu thay đổi theo thời gian trong ngày. Buổi sáng nhiệt độ thường ở khoảng 28-310C và buổi chiều nhiệt độ thường nằm trong khoảng 31-360C. Trong trường hợp nhiệt độ tăng cao vào buổi chiều (trên 350C) sẽ châm nước vào đầm.

- Độ trong:

Độ trong của nước trong đầm ruộng nuôi thay đổi trong khoảng 30 - 35cm. Với độ trong nầy trong thời gian nuôi rong đáy không có điều kiện phát triển.

-  Thu  hoạch

Sau thời gian 3,5 tháng các điểm được thu hoạch tỉa (chỉ thu tôm từ 30–35 con/kg). Sử dụng lú thưa để thu tỉa. Tôm được thu liên tục đến khi hết tôm. Kết quả ở 4 điểm thu như sau:

Sản lượng và năng suất tôm trong mô hình tôm - lúa

Năng suất thu hoạch ở các điểm không đều nhau. Điểm 4 thu hoạch thấp nhất do sau khi thả lần 2 tôm bị bệnh. Giải pháp thay nước và sử dụng Ecomarin để làm sạch đáy, kết quả có thu hoạch nhưng năng suất thấp. Trong khi đó một số hộ trong khu vực tôm bệnh nên không thu hoạch được.

Mô hình nuôi sinh thái trong đầm quảng canh

- Độ mặn của nước trong đầm

Ở điểm 1 và 2 thả giống vào đầu tháng 3, độ mặn lúc mới thả 12-13‰ .Độ mặn tăng dần trong 2 tháng đầu đến 34-35‰, sau đó có mưa nên độ mặn giảm dần đến còn thấp nhất 5‰. Độ mặn có lúc lên rất cao so với độ mặn của kênh bên ngoài, nguyên nhân do nước bốc hơi.

Điểm 3 và điểm 4 thả giống vào đầu tháng 1, độ mặn lúc mới thả giống 20-21‰, độ mặn tăng trong 4 tháng đầu lên đến 28-30‰ và sau đó giảm còn thấp nhất 16‰. Ở các điểm nầy do thay nước nhiều nên độ mặn ở các đầm nuôi cũng gần như ở các kênh cấp (cao nhất 29 -30‰).

- Độ pH

Độ pH của các điểm nuôi đầm quảng canh tương đối ổn định 7,5-8, rất phù hợp cho tôm nuôi. Sự biến động pH ở điểm 1 và 2 có cao hơn điểm 3 và 4 vì các điểm 3 và 4 thay nước nhiều nên pH phụ thuộc nhiều vào nước kênh cấp.

- Nhiệt độ

Trong quá trình nuôi nhiệt độ của nước chủ yếu thay đổi theo thời gian trong ngày. Buổi sáng nhiệt độ thường ở khoảng 28-310C và buổi chiều nhiệt độ thường nằm trong khoảng 31-340C. Nhiệt độ nước trong đầm quảng canh tương đối ổn định vì mương bao thường rộng và sâu nên lượng nước trong mương chứa nhiều.

- Độ trong

Độ trong của nước trong đầm nuôi thay đổi trong khoảng 25 - 30cm. Độ trong nầy thấp hơn trong ruộng nuôi vì phù sa có nhiều do thay nước và thời gian nước lắng ít.

Trong mô hình tôm đầm quảng canh các yếu tố gây ô nhiễm môi trường cũng ở mức thấp hơn giới hạn cho phép trong nuôi trồng thủy sản.

- Thu  hoạch

Sau thời gian 3,5 tháng các điểm 1,2 được thu hoạch tỉa (chỉ thu tôm từ 30 - 35con/kg). Riêng điểm 3 và 4 thu hoạch bằng cách xổ nước qua cống và thu tôm lớn bằng lú. Thường tôm nhỏ không đi, trường hợp có tôm nhỏ vào lú sẽ được thả lại nuôi tiếp cho đến khi đạt kích cỡ 30-35 con/kg.

Sản lượng và năng suất tôm  ở đầm quảng canh

Ở điểm 1 và 2 là đất chuyển từ nông nghiệp qua chuyên tôm, điểm 3 và điểm 4 là đất chuyển từ đất rừng qua nuôi tôm. Ở các điểm 2 và 4 lượng phù du thực vật thường cao hơn điểm 1 và 2 nhưng qua bảng 8 cho thấy năng suất không cao hơn, nguyên nhân chính là do đất rừng khó giữ nước trong quá trình nuôi nên tỷ lệ sống thấp.

Kết luận

- Nuôi tôm sinh thái chủ yếu dựa vào thức ăn tự nhiên nên không thể thả tôm nuôi với mật độ dày. Mật độ tương đối phù hợp cho mô hình tôm lúa là 2,5 con/m2  và mô hình tôm đầm quảng canh là 3 con/m2 một vụ nuôi.

- Nuôi tôm sinh thái sử dụng thức ăn tự nhiên sử dụng ít phân hữu cơ gây màu chưa làm ô nhiễm môi trường. Do đó không cần xử lý nước thải ra.

- Thực vật phù du trong ruộng và đầm nuôi không phong phú về thành phần loài.

- Nuôi tôm sinh thái trong ruộng lúa có năng suất ổn định và cao hơn trong đầm quảng canh do quản lý môi trường nước dễ dàng hơn.

- Năng suất nuôi tôm sinh thái trong ruộng lúa khoảng từ 150kg - 200kg/ha. trong khi năng suất tôm nuôi trong đầm quảng canh chỉ đạt 100kg - 150kg/vụ.